18. Juni 2020

Het afbreken van monumenten is geen censuur, maar een speech…

Von admin

Jill Carlson, columnist van de CoinDesk, is mede-oprichter van het Open Money Initiative, een non-profit onderzoeksorganisatie die het recht op een vrij en open financieel systeem wil garanderen. Ze is ook een investeerder in startende bedrijven met Slow Ventures.

 

Er was een praktijk in het oude Rome genaamd damnatio memoriae. Letterlijk „de veroordeling van het geheugen“, dit verwees naar het verwijderen van de naam en het gezicht van een persoon uit openbare registers. Deze zuiveringen waren een officiële praktijk, afgekondigd door de keizer of bekrachtigd door de senaat. Dit was een straf die zowel aan nederige verraders als aan voormalige keizers werd opgelegd. Beelden van de veroordeelden werden verwijderd, onthoofd of creatief bewerkt om iemand anders te vertegenwoordigen. Hun namen werden gewist, gebeiteld uit stenen inscripties en met inkt besmeurd op papyrusrollen. Op schilderijen werden hun gezichten weggeschrobd.

 

In 2020 zouden we kunnen zeggen dat ze „geannuleerd“ zijn.

 

De laatste weken, in het kielzog van Black Lives Matter protesten over de hele wereld, ben ik overspoeld met beelden van een moderne verdomde memoriae. In Montgomery, Ala. hebben ze eindelijk de Confederatie Generaal, Robert E. Lee, gesloopt. In Boston is Christopher Columbus onthoofd. De demonstranten in Bristol, U.K., hebben niet alleen het beeld van slavenhandelaar Edward Colston neergehaald, ze hebben de bronzen beeltenis door de straten gerold en hem in de haven geduwd. Net zoals de Romeinse keizers het onderwerp van verdomde memoriae konden vinden, is ook de gelijkenis van Winston Churchill – een man die voor velen een gevierde oorlogsheld en de oorspronkelijke antifascist blijft – het onderwerp van defacement geworden, getagd met graffiti die het imperialistische verleden van de man oproept en wijst op zijn rol in tragedies zoals de Bengaalse hongersnood.

 

Overal waar deze beelden en demonstranten elkaar ontmoeten, klinkt er een protest tegen de censuur. De Britse premier Boris Johnson zelf is opgestaan ter verdediging van het monument voor Churchill.

 

Hij zei:

 

We kunnen nu niet proberen ons verleden te bewerken of te censureren. We kunnen niet doen alsof we een andere geschiedenis hebben. De beelden in onze steden en dorpen zijn door vorige generaties opgericht. Ze hadden verschillende perspectieven, verschillende opvattingen over goed en kwaad. Maar die beelden leren ons over ons verleden, met al zijn gebreken. Als we ze zouden afbreken, zou dat betekenen dat we over onze geschiedenis zouden liegen en de opvoeding van de volgende generaties zouden verarmen…

 

Johnson’s sentiment is door de tijd heen door historici weerklank gevonden. De oude Romeinse historicus Livy zei iets dergelijks in de opening van zijn geschiedenis van Rome:

 

Wat de studie van de geschiedenis vooral gezond en winstgevend maakt, is dit, dat je de lessen van elke soort ervaring die op een opvallend monument staan, aanschouwt; daaruit mag je voor jezelf en voor je eigen staat kiezen wat je moet imiteren, uit deze markering voor het vermijden van wat beschamend is in de conceptie en beschamend in het resultaat.

 

Er zijn twee aannames waarop beide verklaringen berusten.

 

De eerste aanname is dat beelden, portretten en inscripties eerder beschrijvend dan normatief zijn; dat ze alleen de feiten van mensen, plaatsen en dingen laten zien die de kijkers zelf kunnen interpreteren. Met andere woorden, er is geen waardeoordeel dat impliciet verbonden is met monumenten.

 

Maar monumenten zijn van nature normatief. Ze plaatsen individuen en hun handelingen op letterlijke sokkels en houden ze op als voorbeelden die navolging verdienen.

 

De tweede aanname is dat de geschiedenis statisch is, dat monumenten, en de figuren en daden die ze vertegenwoordigen, relikwieën van het verleden zijn.

 

In feite zijn en blijven monumenten levende, ademende artefacten van het evoluerende heden.

 

Vandaag de dag zien velen het afbreken van beelden als een poging om „het verleden te censureren“, om Johnson’s woorden te lenen. De handeling van het afbreken of vernietigen kan echter een deel van het verleden van elk standbeeld worden. Om ze af te breken is niet noodzakelijkerwijs, zoals Johnson het zou hebben, „te liegen over onze geschiedenis, en de opvoeding van de komende generaties te verarmen“.

 

Met alle middelen, blijf generaties opvoeden om deze mannen tot stand te brengen. Generaties opvoeden om deze beelden tot stand te brengen. En tenslotte, leer generaties om te komen waarom sommige van deze beelden werden beschadigd of verwijderd. Het verwijderen of veranderen van monumenten om te passen bij de moraal en waarden van de dag is geen censuur. Het is een daad van meningsuiting op zich.

 

HET IS EERDER EEN DAAD VAN SCHROBBEN DIE DEEL UITMAAKT VAN DE GESCHIEDENIS.

 

Te midden van al het handjeklap over het wissen van de geschiedenis vergeten we dat de geschiedenis voortdurend wordt gewist, herschreven en opnieuw gewist. Dit is wat de studie van de geschiedenis gezond en winstgevend maakt: te erkennen dat de geschiedenis voortdurend opnieuw wordt geïnterpreteerd en dat de evolutie van de interpretaties ons evenveel over onszelf kan vertellen als over degenen die tien of honderd of duizenden jaren geleden leefden. Pogingen om een persoon van een publiek monument te schrobben hoeven niet te resulteren in het schrobben van die persoon uit de geschiedenis. Het schrobben wordt eerder een onderdeel van de geschiedenis. Het is de moeite waard om op te merken dat we zelfs 2000 jaar later zeer bewust zijn van de Romeinse praktijk van verdomde memoriae en doorgaan met het bestuderen van de geschiedenissen van degenen tegen wie het werd gebruikt.

 

Ik moet hier denken aan een praktijk die voortkomt uit een andere oude cultuur. Kintsugi („gouden timmerwerk“) is de Japanse kunst om gebroken keramiek te repareren met behulp van goud-, zilver- of metaalkleurige lak. In plaats van het gebroken stuk aan de vuilnisbak te laten liggen of te proberen de breuk te verdoezelen, benadrukt Kintsugi de scheuren en neemt ze op in de nieuwe geschiedenis van het stuk. Kintsugi erkent en accentueert de onvolkomenheden van het object en zijn verleden. Ik bekijk de verdomde memoriae en de moderne verwijdering van de beelden op vrijwel dezelfde manier. De praktijk van het verwijderen van monumenten gaat niet over het wissen van het verleden. Misschien gaat het er wel om dat we enkele van de plekken waar het gebroken is, benadrukken en beginnen te herstellen.